شهرستان خلخال

 

 

 

 

ازشهرستانهای آذربایجان ، از شمال به اردبیل از جنوب به زنجان و از مشرق به طالش و از مغرب به سراب و میانه محدود است .
درکتاب حدود العالم من المشرق الی المغرب که در 372 هجری تالیف گردیده ، بخش شاهرود را بنام قصبه مرکزی آن ( یعنی شال ) نام برده شده است .
در قرن دوم و سوم خلخال از شهرهای کوچک و از توابع آذربایجان شرقی و محصول عمده اش گندم و جو و پلاس و گلیم و لباس پشمی و کرکی بود.
در معجم البلدان ( در اواخر قرن ششم ) چنین آمده است : خلخال شهری است در مشرق آذربایجان ، نزدیک گیلان و مزارع و آبادی آن بیشتر در وسط کوههای بلند قرار دارد و از آنجا تا قزوین هفت روز راه است و در این ولایت قلاعی است که مردمان هنگام حمله مغول به آنجا عزیمت نموده اند
در نزهه القلوب از خلخال تحت عنوان شهری متوسط نام برده شد و گفته شد اکنون دهی است .
در اواخر استیلای مغول این شهرستان زیر نفوذ ایل سعدلو که محل اقامت اصلی آنان در بخش کاغذکنان بوده و ایل سعدلو تا اوایل سلطنت فتحعلی شاه مالک بالاستقلال کلیه شهرستان خلخال بودند .

  

 

 

بقیه در ادامه مطلب



جفرافیای طبیعی

 

   شهرستان خلخال از شمال به اردبیل – از شرق به کوههای تالش و استان گیلان ، از جنوب به استان زنجان از مغرب به شهرستان میانه ختم می شود و در هفت درجه و 37 تا 56 درجه و 37 دقیقه عرض شمالی و 48 درجه و 1 دقیقه و 48 درجه و 54 دقیقه طول شرقی قرار دارد ، مساحت 3979 کیلومتر مربع طول شهرستان از شمال به جنوب از حدود اردبیل تا زنجان و ناحیه طارم km 120 و عرض آن از 48 تا 90 کیلومتر است . خلخال استان اردبیل را از دو قسمت شرق و جنوب شرقی به استان گیلان مربوط می سازد.

 


وجه تسمیه :

 

   د رکتاب برهان قاطع چنین آمده است « خلخال زر»‌نام شهری است ما بین قزوین و گیلان و پای برنجن را نیز گویند. فرهنگ برهان قاطع : ( خلخال ، کنایه از آفتاب عالمتاب است ) که خوانندش امروز خلخال زر که میگوید زپر کار آن حلقه برکرد سر که خوانندش امروز خلخال زر
فرهنگ دهخدا : خلخال زر شهری است که امروز خلخال نامیده می شود.
بنابه قولی : چون تصویرهای مختلف از طبیعت خدادادی در این ناحیه حاکم است از این روخال خال نامیده می شود. به روایت دیگر می گویند شرایط اقلیمی و خصوصیات طبیعی این منطقه طوری است که در نقاط هوا مدام متغیر می شود. این تغییرات را به «‌خال خال »‌تغییر می گردد. پس اگر خلخال را شکل تغییر ای از کال کال فرض کنیم در صورت صحت آن سابقه تاریخی و مکتوب ،‌تاریخ منطقه به قرن هشتم پیش از میلاد می رسد که به مرور به خلخال تغییر یافته است.

 

جمعیت شهرستان :

   جمعیت این شهرستان 106500 نفر می باشد که از این تعداد 35612 نفر در شهر و 91386 نفر در روستاها زندگی می کنند ، طبق آمار سال 1375 در سال 1380 از این تعداد 5/89% روستانشین و 5/10% شهرنشین می باشند.

 


تقسیمات کشوری شهرستان خلخال:

 

   شهرستان خلخال 7/4037 کیلومتر مربع مساحت دارد و براساس تقسیم بندی جدیدی دارای 2 شهر و 3 بخش و 8 دهستان است و 106500 نفر جمعیت دارد.
بخشی خانفربیل ( مرکزی ) = این بخش کوهستانی و هوایش مایل به سرد است و حدود 4/1035 کیلومتر مربع وسعت دارد و دارای سه دهستان و 57 آبادی است و
بخش خورش رستم 4/926 کیلومتر مربع وسعت و دارای دودهستان و 59 آبادی است . 
وضعیت اجتماعی :

 

   شهرستان خلخال یکی از شهرهای دور افتاده و خارج از سیر آمد وشد میباشد که در جنوب استان اردبیل قرار گرفته و دارای 106500 نفر جمعیت می باشدو جمعیت تشکیل دهنده این شهرستان غالباً مهاجرینی هستند که بواسطه نبود امکانات نسبی بناچار از روستاهای دور افتاده به شهرستان مهاجرت کرده و به داخل شهر هجوم آورده اند این مهاجرت بی رویه همچنین باعث گردیده است تا ناهنجاریهای اجتماعی خاصی را نیز ایجاد کند که عمده ترین عوامل بروز ناهنجاری‌ها ریشه در تفاوت اقتصاد و سایر شاخصهای فرهنگ مهارت با تمدن شهرنشینی دارد و قابل ذکر میباشد که تعداد کثیری از مردم شهر خلخال به شهرهای بزرگ مهاجرت کرده اند.
وضعیت ورزش و امکانات آن :
شهرستان خلخال علی رغم اینکه در منطقه سردسیر کشور قرار گرفته ولی همواره علاقه عمومی به ورزش بالا بوده و ورزشکاران آنها مقامهائی در سطح استانی ، در ورزش دو میدانی بدست آورده اند که نشان دهنده استعداد ورزش در این شهرستان می باشد.
در حال حاضر برادران در 20 رشته ورزش و خواهران در 8 رشته ورزش فعالیت مستمر دارند.

 


مشاهیر و مفاخر :

 

   1ـ دکتر برات زنجانی فرزند کاظم بسال 1303 در خلخال بدنیا آمد. لیسانس ادبیات فارسی از دانشگاه تبریز و فوق لیسانس و دکتری در رشته زبان و ادبیات فاسی را از دانشگاه تهران دریافت نمود. قریب به 50 مقاله در مجلات دانشکده ادبیات دانشگاههای تهران ، تبریز و مشهد و سایر مجلات علمی و ادبی از وی منتشر گردیده است
2ـ دکتر حبیب الله زنجانی فرزند کاظم در خلخال بدنیاآمد. ایشان دکترای جمعیت شناسی می باشند که از سوربن فرانسه مدرک دکترا را گرفته اند.
3ـ دکتر لطفی بنان فرزند میرزا ابوالفضل مشهور به بنان الدوله و نام جدش میرزا ابوالقاسم هر دو آزاد با و خوشنویسان عصر خود بوده اند. دوره دکترای زبان و ادبیات فارسی را در دانشگاه تهران بپایان رسانیده . آثاری چون کتاب «‌دستور زبان فارسی » و «‌تصحیح دیوان حکیم شفائی اصفهانی » چاپ و به یادگار گذاشته است.
4-ملامحمد باقر خلخالی از دانشمندان و سخنوان بزرگ قرن 13 هـ . ق و در فلسفه و حکمت نظری از نوابغ زمان خود بشمار می رفت .
5ـ آیت الله سید اسدالله طهوری به « فاضل ) فرزند سید عبدالغفار از زمره علمای بزرگ و دانشمندان شهر آذربایجان شرقی بود.
6- دکتر حسن احمدی گیوی دکتری زبان و ادبیات فارسی را در دانشگاه تهران با موفقیت بپایان می رساند. تالیفات او به قرار زیر است .
1) آئین نگارش
2) ادب و نگارش
3) زبان و نگارش فارسی
4) گزیده آثار دهخدا
5) گزینه اشعار ملک الشعراء بهار
6) گزینه اشعار و مقالات علامه دهخدا
7) مرجع شناسی و آئین پژوهش
8) گلچینی از اشعار نغز بزرگان بعنوان «‌از گزیده ها »‌برگزیده ای بزرگ که هنوز چاپ نشده است .
7- سیــــد عبدالرزاق خلخالی معروف به حجه الاسلام از علمای بزرگ اواخر دوازدهم و اوایل قرن سیزده هـ . ق است .
8- ملاادهم واعظ خلخالی «‌عزلتی » مشهور و متخلص به عزلتی فرزند غازی بیگ خلخالی از دانشمندان و سخنوران بزرگ قرن یازدهم هـ . ق است . او در زمان میر داماد و شیخ بهائی به اصفهان رفته و در حوزه علمیه آن شهر از اساتید و دانشمندان بزرگ بهره ها برده و بعد از رسیدن به مراتب بالای علمی رهسپار اردبیل شده و تدریس دارالارشاد اردبیل به وی تفویض شده است .

 


آثار و تالیفات ملا ادهم واعظ خلخالی «‌عزلتی »

 

1) اربعین
2) اعتقادات
3) تفسیر سوره حمد
4) دیوان اشعار یا بهارستان (1)
5) ذکر الهیه الف ) فضلیت ذکر ب)‌انواع ذکر ج) آداب و شرایط ذکر د) نصحیت سالکان هـ ) فضیلت همت و گذشت
6) رساله عرفانی
7) سبحان الانوار
8) سفینه الملوک یا هدایت نامه
9) صحایف الوداد و مکاتیب التحاد
10)معریه فخریه
11)کدوی مطبخ قلندری
12)لطائف المواقف
13)لوازم الدین
14)مخاطبه النفس
15)مصباح المشکا
16)معیار العمر و العمل
17)مناجات
18)هشت بهشت یا قنبر نامه
9-سید المحققین خلخالی  

 


آیت الله سید عقیل آیاتی معروف به سید المحققین فرزند سید عبدالرزاق از علما و فضلای بزرگ منطقه بود. کتب و جزوات زیر ازا و به یادگار مانده است .
1) حاشیه بر رسائل شیخ انصاری
2) حاشیه بر قاموس فیروز آبادی
3) الدر المنصور فی خلاف المشهور در نجف بپایان رسیده است .
4) المختصر الموسوم بجواهر الاصول المحتوی علی الاختراع الجدید
5) نفثه الناقور علی قرحه الناسور
6) حاشیه بر اسفار
7) حرمت النبات الموقب بالفتح علی اولاد الموقب.
8) تعلیقه بر قوانین
9) کتابی در طب
10)الرسائل المسماه با طامور الباکو
11)اقامه الدلالات فی مضاله الکلالات
12)تعلیقه بر رسائل و متاجر شیخ انصاری
13)کتابی که در آن لغات فرانسه جمع آوری شده است .
14)رساله ای در سهو
15)مجموعه ای که در آن اخبار و روایات نقل شده است .
16)جزواتی در معجزه و غیره
17)جزواتی به نهج دائره المعارف در ماده شین شهر رمضان را عنوان نموده و درآن وجود هشتگانه ذکر کرده است .

 

 

منبع: سایت استانداری اردبیل