آذربایجان غربی - شهرستان ارومیه

 

اُرومیّه یکی از شهرهای ایران و مرکز استان آذربایجان غربی و نیز مرکز شهرستان ارومیه است. این شهر طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ با ۵۷۷٬۳۰۷ نفر جمعیت، دهمین شهر پرجمعیت ایران به‌شمار می‌آید.

وجه تسمیه

گفته می‌شود که واژهٔ ارومیه از ترکیب دو واژه آشوری اور (شهر) + میه (آب) تشکیل شده‌است.

ارومیه به صورت اورمو، اورومیه و اورمیه تلفظ می‌شود. با آمدن حکومت پهلوی و سلطنت رضاشاه این محل به رضائیه تغییر نام داد و بعد از انقلاب اسلامی دوباره به نام ارومیه برگشت.

 

مردم

بیشترین جمعیت شهر ارومیه را ترک‌های آذری و نیز اقلیت کردها، مسیحیان آشوری‌ها و ارمنی‌ها تشکیل می‌دهند.

ترکیب جمعیتی این شهر در زمان شاه عباس صفوی تغییر یافته‌است. طبق یک مطالعه دیگر از ترکیب قومی خانوارهای نمونه و مورد بررسی در سطح شهر ارومیه که حدود سال ۱۳۷۹ انجام گرفت نشان می‌دهد که ترک زبانان ۸۵٫۷٪ درصد خانوارهای نمونه را به خود اختصاص داده و کردزبان‌ها حدود ۱۰٫۵٪ بوده‌اند. در این آمارگیری نمونه‌ای درصد آشوری‌ها، فارس‌زبان‌ها و ارمنی‌ها در شهر ارومیه به ترتیب ۱٫۷، ۱٫۶ و ۰٫۵ بود.

اکثر مردم آذری ارومیه شیعه مذهب می‌باشند ولی تعداد زیادی آذری‌های سنی حنفی و شافعی مذهب نیز در داخل شهر و در بیش از ۲۵ روستا از جمله، بالو، قولنجی، کهریز، گل‏تپه، گجین و ولینده زندگی می‌کنند. در ارومیه شماری از ترک زبان‌های اهل حق نیز زندگی می‌کنند. مذهب کردهای ساکن ارومیه نیز اکثرا سنی است.

همچنین اقلیتی از مردمان آشوری و ارمنی در این شهر زندگی می‌کنند. در سال ۱۹۰۰ میلادی، مسیحیان —اعم از آشوریان و ارامنه— نزدیک به نیمی از جمعیت ارومیه را تشکیل می‌دادند. بسیاری از مسیحیان ارومیه در سال ۱۹۱۸ در پایان جنگ جهانی اول، منطقه را ترک کردند و بیشتر آن‌هایی که ماندند با عقب‌نشینی ارتش روسیه مورد نسل‌کشی عثمانیان قرار گرفتند. دولت ایران بعدها تعدادی از بازماندگان را به کشور برگرداند.

 

در مورد ارومیه در ادامه مطلب بخوانید

 


پیشینه

پارسیان در مهاجرت خود از ایران‌ویج نخست در غرب و جنوب دریاچه ارومیه ساکن شدند ولی پس از آن به مهاجرت خود ادامه دادند و تا سرزمین پارس (استان فارس) پیش رفتند. جلگه ارومیه در دوران باستان در قلمرو مادها، آشوریان، و دیگر اقوام نیز قرار داشته‌است.

شاه عباس بزرگ پس از بیرون راندن عثمانی‌ها از خاک ایران در صدد برآمد طوایفی را برای مرزداری قدرتمند در بخش غربی کشور مستقر سازد. شاه عباس برای این منظور ایل افشار ساکن ابیورد خراسان و دیگر نقاط را در نظر گرفت. او کلبعلی سلطان ایمانلوی افشار را احضار نموده به لقب خانی و ریاست کل ایل افشار منصوب نمود. سپس دستور داد که ایل افشار که شمار زیادی داشتند و در ولایات عراق، فارس، کرمان و خراسان سکنی داشتند، با تمام امکانات خود حرکت کرده در جلگه ارومیه ساکن شوند.

در این جابجایی هشت هزار خانوار از شش ایل بزرگ این طایفه در جلگهٔ ارومیه استقرار یافتند و حکومت این ناحیه در اختیار کلب علی خان قرار گرفت. متن فرمان شاه عباس یکم خطاب به کلب‌علی خان که سبب این جابجایی ایلی شد در دست است.

همین پیشینه سبب شد تا شماری از سران این طایفه به‌ویژه پس از تأسیس ارتش جدید در ایران، در مناصب فرماندهی حضور داشته باشند.

حمدالله مستوفی (درگذشتهٔ ۷۴۰ ه.) در وصف ارومیه می‌نویسد: «اورمیه ... باغستان فراوان دارد و از میوه‌هایش انگور خلوقی و امرود پیغمبری و آلوی زرد به غایت خوبست و بدین سبب تبارزه اگر صاحب حسنی را با لباس ناسزا یابند گویند: انگور خلوقی بچه دردرّ سوه‌اندر، یعنی: انگور خلوقی دریده‌شده سبد-اندر.» تبارزه در این جمله به معنی تبریزیان است و جمله‌ای که آورده شده به زبان آذری است.

برخی از آشوریان و ارامنه پس از سال ۱۹۱۴ و در میان درگیریهای روسیه و عثمانی که باعث جابجایی مکانی جمعیتی شد این شهر را ترک کردند. در زمان رضاشاه پهلوی آشوریان ایران دعوت به بازگشت به این شهر شدند و چندین هزار نفر از آنها به این شهر بازگشتند.

جغرافیا

ارومیه در جلگهٔ گسترده و سرسبزی به درازای ۷۰ کیلومتر و به پهنای ۳۰ کیلومتر واقع شده که اطراف آن تا کیلومترها پوشیده از باغات انگور و سیب و کشتزار است. دریاچه ارومیه در شرق و دریاچه مارمیشو در غرب این شهر قرار دارد. این شهر به علت آب و هوای معتدل و داشتن مناظر زیبا، یکی از شهرهای گردشگری ایران محسوب می‌شود. جمعیت این شهر ۵۷۷٬۳۰۷ نفر می‌باشد و نیز جمعیت شهر در سال ۲۰۰۵ میلادی، ۷۸۷٬۲۵۴ نفر پیش‌بینی شده‌است. بلندی ارومیه از سطح دریا ۱۳۳۲ متر است.

 

فاصله ارومیه تا تهران در صورت عبور از پل شهید کلانتری (پل میان‌گذر دریاچه ارومیه) ۷۸۰ کیلومتر است. همچنین فاصله ارومیه تا تبریز ۱۳۵ کیلومتر می‌باشد.

همچنین فاصله ارومیه تا مهاباد 110 کیلومتر، اشنویه : 70 کیلومتر، پبرانشهر 115 کیلومتر، سردشت (از جاده اشنویه) 195 کیلومتر ، سلماس 80 کیلومتر، نقده 95 کیلومتر می‌باشد.

شهر ارومیه دارای فرودگاه فعال بین‌المللی است. پروازهای داخلی فرودگاه ارومیه به تهران و مشهد و پرواز خارجی به ترکیه، عربستان و دبی دایر می‌باشد. استان آذربایجان غربی با سه کشور ترکیه، عراق و آذربایجان همسایه می‌باشد و کنسولگری ترکیه در این شهر مشغول فعالیت می‌باشد.

تعداد خودرو در ارومیه به ازای هر هزار نفر ۸۰ دستگاه است و این رقم در تهران ۶۰ دستگاه می‌باشد.

مناطق دیدنی

مجتمع تفریحی چی‌چست، پارک جنگلی ارومیه، بند، کوه «سیرداغ»، دریاچه ارومیه، دریاچه مارمیشو، دره قاسملو، مجتمع تجاری تفریحی باری، مسجد جامع، بنای سه گنبد، پل شهید کلانتری، آبشار سولوک، جاده امامزاده.خیابان شیخ تپه و...

سوغات

امروزه حلوا گردویی، نقل، عرق بیدمشک از رهاوردهای ارومیه هستند.

کشاورزی

انگور و سیب از عمده محصولات کشاورزی شهر ارومیه می‌باشد.

سایر محصولات کشاورزی: گردو، تخمه آفتابگردان و کدو، هلو، زردآلو، شلیل، سیب، گیلاس

ورزش

ورزش بخش مهمی از فرهنگ ارومیه را دربرمی‌گیرد. محبوب ترین ورزش در شهر ارومیه، والیبال است.

مسابقات والیبال جام مردان آسیا در سال ۲۰۱۰ در استادیوم شش هزارنفری غدیر ارومیه برگزار شد. هشت کشور در این رقابتها حضور داشتند که هشت تیم برتر رقابتهای جام ملتهای آسیا (۲۰۰۹) بودند. 

مشاهیر

  • غلامرضا حسنی نماینده ولی فقیه در استان آذربایجان غربی
  • دکتر عبدالرحمن قاسملو رهبر فقید حزب دموکرات کردستان ایران
  • دده کاتیب شاعر
  • اسماعیل آغا سمکو رهبر جنبش ملی کردها در جنگ جهانی اول
  • امیرخان برادوست امیرخان دمدم یا دست زرین که سردار کرد سپاه صفوی در دوره شاه عباس صفوی بود که مردم کردستان وآذربایجان هنوز حماسه‌های وی را نقل می‌کنند.
  • حسام الدین چلبی مرید و عارف کردستانی که شاگرد مولانا بود و مقبره وی در ترکیه است .
  • سید پرویز فتاح وزیر نیرو در دولت نهم
  • صادق محصولی وزیر کشور در دولت نهم
  • علی عبدالعلی زاده وزیر مسکن و شهر سازی در دولت آقای خاتمی
  • مسعود پزشکیان وزیر بهداشت و درمان و آموزش پزشکی
  • اسکندر نعمتی که در به پیروزی رساندن انقلاب جمهوری اسلامی ایران و جنگ نقش داشت و شاگردان زیادی را پرورش داد.
  • رضا مریدی دومین سیاستمدار کانادایی-ایرانی که به مجلس قانونگذاری این کشور راه پیدا کرده‌است.
  • حیدرخان عمواوغلی پایه گذار حزب کمونیست ایران و اولین دبیرکل حزب کمونیست ایران و از فعالان موثر جنبش مشروطه ایران.
  • صفی الدین اورموی استاد موسیقی
  • حبیب محبیان معروف به حبیب و خواننده موسیقی سبک پاپ در آمریکا
  • نسرین مقانلو بازیگر ایرانی است.
  • بیژن کامکار آهنگ ساز نوازنده دف و خواننده کرد ایرانی است.
  • هما ناطق نویسنده، پژوهشگر و استاد دانشگاه در رشته تاریخ است.که در سال ۱۳۵۹ به فرانسه بازگشت و به پژوهش و تدریس در دانشگاه سوربن پرداخت.